Posted in հայոց պատմություն

1917-1922/1923թթ, Ռուսաստանի քաղացիական պատերազմը

1917—1922/1923` նախկին Ռուսական կայսրության տարածքում  1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության արդյունքում  առաջացավ բոլշևիկների իշխանության գալուն հետևած մի շարք ռազմական ընդհարումներ, տարբեր քաղաքական, էթնիկ, սոցիալական խմբերի և պետական կազմավորումների միջև։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը բախվեց բազմաթիվ ուժերի դիմադրությանը։ Միացյալ դաշինքները ձգտում էին զինված ապստամբությամբ տապալել խորհրդային ղեկավարությանը։ Զինված ապստամբության հաղթանակը և խորհրդային իշխանության հաստատումը Պետրոգրադում ու Մոսկվայում նպաստեցին հեղափոխության արագ զարգացմանն։ 1917 թվականի նոյեմբեր–դեկտեմբերին Անտանտի երկրները որոշում կայացրին օգնել ներքին հակահեղափոխությանը, մշակեցին ռազմական գործողությունների պլան։ Հեղափոխական ջոկատներ կազմավորելու և դրանք ղեկավարելու համար նոյեմբերի 27-ին գերագույն գլխավոր հրամանատարին կից ստեղծվեց հեղափոխական դաշտային շտաբ։ Քաղաքացիական պատերազմում սպիտակների ձախողումը հիմնականում պայմանավորված էր նրանց միավորման ձախողմամբ, չնայած Ռուսաստանի խոշոր աշխարհագրության պատճառով դժվար էր տեսնել, թե ինչպես նրանք երբևէ կարող էին տրամադրել միասնական ճակատ: Հավատացվում է նաև, որ սպիտակամորթների ձախողումը քաղաքականության ծրագիր է, որը կարող էր դիմել գյուղացիներին, ինչպիսիք են հողային բարեփոխումները, անկախ անկախությունը և այլն:

1917-ի հոկտեմբերին հեղափոխության արդյունքում պետության մեջ փոխվեց քաղաքական համակարգ, և բոլշևիկները եկան իշխանության Ռուսաստանում: Բայց նրանք չկարողացան ընդունել իրավիճակը ու փորձեր կատարել վերականգնել նախկին գերիշխանությունը: Պատերազմը դարձավ Ռուսաստանի պատմության ամենամեծ ողբերգությունը, որը բերեց հսկայական զոհողությունների և ոչնչացման: Քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում Ռուսաստանի զարգացման ուղղությունը արմատապես փոխվեց: Երկիրը փաստացի քանդվում էր: Ռուսաստանից դուրս եկան Էստոնիան, Լատվիան, Լիտվան, Լեհաստանը, Բելառուսը, Լեհաստանը, Բելառուսը, Արեւմտյան Ուկրաինան, Բեսարաբիան և Հայաստանի մի մասը: Երկրում արտադրության մակարդակը կտրուկ ընկավ: Մոտ 2 միլիոն մարդ հեռացավ Ռուսաստանից, արտագաղթելով այլ պետություններ (Ֆրանսիա, ԱՄՆ և այլն): Այսպիսով, պատերազմի արդյունքում Ռուսաստանի տնտեսությունը հսկայական վնաս է պատճառել: Երկիրը կորցրել է մարդկային հսկայական թվով: Բոլշևիկսի կուսակցության հաղթանակը նշանակում էր կտրուկ շրջադարձ երկրի զարգացման մեջ:

1920-ի ապրիլի կեսերին Խորհրդային իշխանությունը վերականգնվեց ամբողջ Հյուսիսային Կովկասում: Անդրկովկասյան հանրապետություններում `Ադրբեջան, Հայաստան և Վրաստան, իշխանությունը մնաց ազգային կառավարությունների ձեռքում: 1920-ի ապրիլին ՀԿԿ Կենտկոմը ստեղծեց Հատուկ կովկասյան բյուրո՝ Հյուսիսային Կովկասում գործող 11-րդ բանակի շտաբում: Ապրիլի 27-ին ադրբեջանցի կոմունիստները կառավարությանը ներկայացրեցին վերջնագիր `սովետներին իշխանությունը փոխանցելու համար: Ապրիլի 28-ին Բաքու էին բերվել Կարմիր բանակի ստորաբաժանումները, որոնց հետ միասին ժամանեցին բոլշևիկյան կուսակցության նշանավոր առաջնորդներ Գ.Կ. Օրդժոնիկիձեն, Ս.Մ. Կիրովը, Ա.Միկոյանը: Ժամանակավոր հեղափոխական կոմիտեն Ադրբեջանը հռչակեց սովետական սոցիալիստական հանրապետություն: Նոյեմբերի 27-ին Կովկասի Բյուրոյի նախագահ Օրժոնիկիձեն վերջնագիր է ներկայացրել Հայաստանի կառավարությանը ՝ իշխանությունը հանձնել Ադրբեջանում ձևավորված ՀՍՍՀ հեղափոխական կոմիտեին: Չսպասելով վերջնագրի ավարտին, 11-րդ բանակը մտավ Հայաստանի տարածք: Հայաստանը հռչակվեց ինքնիշխան սոցիալիստական պետություն:

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s