Posted in հայոց պատմություն

Ազատագրական պայքարը 18-րդ դարի 2-րդ կեսին.

Հայաստանի ազատագրության Հյուսիսային ծրագիր, ստեղծվել է 1780-ականներին և հեղինակներն են եղել Հ. Լազարյանը և Հ. Արղությանը։ Նրանք կազմում են նախագիծ, որը հետագայում հայտնի դարձավ Հյուսիսային անվամբ։ Այն կազմված էր 18 կետերից։

Այս ծրագրի առաջին երեք հոդվածները հայերի և ռուսների միջև եղավ կրոնական հակասությունները կարգավորող կետեր էին։

Առաջարկվում էր կնքել հայ-ռուսական հավիտենական դաշինք։

Հայաստանում պետք է պահվեր չափավոր քանակի ռուսական զորքը, որը պետք է երկիրը պաշտպաներ հնարավոր արտաքին հարձակումներից։ 

 Հայաստանը պետք է հարկ վճարեր սեփական հանքերից ստացված եկամուտից, նաև անհրաժեշտության դեպքում պետք է զորք հատկացներ Ռուսաստանին։ 

 Հայաստանը հռչակվելու էր թագավարություն, որի թագավորը պետք է ընտրվեր ռուսաց կայսրի կողմից և օծվեր Էջմիածնում։

Երկրների միջև կնքվելու էր առևտրական պայմանագիր։Սակայն այս նախագիծը չքննարկվեց ռուսական իշխանությունների կողմից և մնաց անպատասխան։[

  • Վրաց երկու թագավորությունների հետ պատերազմ սկսել Թուրքիայի դեմ՝ Ռուսաստանից Վրաստան ուղարկելով մի արշավախումբ։
  • Ռուսաստանում բնակվող հայերից և վրացիներից կազմել կամավորական ջոկատներ, որոնց հրամանատարը լինելու էր հայ։ Պատերազմի ընթացքում կամավորական ջոկատներ պետք է կազմավորվեին նաև Արևմտկան   և Արևելյան Հայաստաններից: 
  • Ծրագրվում էր պատերազմի մեջ ներգրավել նաև Արցախի մելիքներին՝ նրանց մատակարարելով զենք, հանդերձանք և այլ անհրաժեշտ ռազմամթերք։
  • Հայաստանը ազատագրելուց հետո դրա երկու մասերը պետք է միավորվեին։ Կազմվելու էր Հայաստան պետությունը՝ Ռուսասատանի հովանու ներքո։
  • Արցախի մելիքներից մեկը պատահականության սկզբունքով պետք է դառնար հայոց թագավոր։
  • Կնքվում էր նաև փոխօգնության պայմանագիր։ Եթե Ռուսաստանին անհրաժեշտ լիներ ռազմական օգնություն, ապա հայերը պետք է նրան օժանդակեին։ Իսկ Ռուսաստանը պետք է հովանավորեր հայերին արտաքին թշնամիների հարձակման դեպքում։
  • Այս երկու ծրագրերն էլ կազմվել էին ռուսական կողմնորոշմամբ,սակայն երկուսն էլ ռուսական կայսրության կողմից ուշադրության չարժանացավ։
  • «Որոգայթ Փառաց»

Որոգայթ փառացը18-րդ դարի2-րդ կեսի հայ լուսավորական մտքի և առաջադիմական գաղափարների արժեքավոր վավերագիր է։ Շարադրել է Շահամիր Շահամիրյանը արևմտաեվրոպական լուսավորական գաղափարների ազդեցությամբ։ Հրատարակվել է Մադրասում, Շ․ Շահամիրյանի որդի Հակոբի «Որոգայթ Փառաց»-ի անունով, 1788-1789 թվականներին։ Վերահրատարակվել է 1919 թվականին, Թիֆլիսում ։ 2002 թվականին լույս է տեսե, Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական իրավունքի կոնտրոնի կողմից նախաձեռնած ժամանակակից գրական հայերենով թարգմանությունն ու հրատարակում:

Ընդարձակ առաջաբանում դատապարտվում են ավատատիրական-միապետական կարգերը, հիմնավորվում թուրք-պարսկական բռնակալությունից Հայաստանի ազատագրման ուղիները և այնտեղ դեմոկրատական կարգերի հաստատման սկզբունքները։

Գրքի երկրորդ և բուն մասը սահմանադրության նախագիծն է, որը ներկայացնում է ապագա անկախ Հայաստանի հասարակական-պետական կառուցվածքը, կառավարման մարմինների ստեղծման կարգը, նրանց իրավասությունները, քաղաքացիների իրավունքներն ու պարտականությունները, տնտեսության, լուսավորության, զինված ուժերի կազմակերպման հարցերը և այլն։

«Նոր տետրակ,որ կոչի հորդորակ», քաղաքական-հրապարակախոսական բնույթի աշխատություն,

Հրատարակվել է [Հակոբ Շահամիրյան]ի տպարանում ([Մադրաս], [Հնդկաստան]), 1772-1773 թվականներին, նրա ջանքերով ու ծախքով, ինչպես նաև Մովսես Բաղրամյանի աշխատությամբ։ «Նոր տետրակ,որ կոչի հորդորակ»-ը յուրօրինակ մատյան-համապատում է հայ ժողովրդի անցյալի ու ներկայի մասին։ Հիմնական բովանդակությունն են կազմում Հայաստանի պատմության համառոտ շարադրանքը, աշխարհագրությունը, հայկական «Նոր տետրակ որ կոչի հորդորակ»-ի տիտղոսաթերթը պետականության կործանման պատճառները, օտարներին հայերի վճարած հարկերի տեսակներն ու չափերը։

«Որոգայթ Փառաց» ը դա օրենքների հավաքածու էր,իսկ «Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ»ը ազատագրական պայքարի ծրագիր էր։

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s